Ver-woorden – Niet wat ik verwoord, maar wat wordt gehoord

Een droeve constatering

Belangrijke publieke opgaven moeten het vaak doen met belabberde taal. In een samenleving waarin we meer voor elkaar moeten zorgen, spreken wij bijvoorbeeld van het ‘kantelen van de WMO’. We verpakken pijnlijke keuzes in woorden als versoberen. We zien dat mensen zowel krachtig als kwetsbaar zijn, maar spreken over burgerkracht. Daarmee vergroten we juist de afstand tussen burger en bestuur.

Het kan echt veel beter

Voor een klein taalgebied hebben wij veel grote schrijvers. Onze taal leent zich uitstekend voor heldere, subtiele en betekenisvolle zinnen. We hoeven die schrijvers niet te worden om ons aan hen te spiegelen. Voor hun publicaties geldt de norm: niet wat zij schrijven, maar wat wij lezen. Woordsmit Luntz zegt het als volgt: ‘It’s not what you say. It is what they hear’. Bij zowel Republikeinen als democraten hebben zijn inzichten gevolg gekregen. Publieke opgaven zijn een betere taal waard.

De drie eenheid van visies verwoorden

De zoektocht naar die betere taal begint altijd met een precieze bevraging van de drager van de visie. Die drager kan een persoon, maar ook een team, een directie of een bestuur zijn. In deze bevraging worden twee van de drie stappen van het verwoorden van de visie gezet:

Verzinnen: wat houdt de visie concreet in? Wie wordt door de visie geraakt? Kan ik die mensen als het ware tekenen? Welke zinnen passen bij deze mensen? Wat hoor ik hen zeggen? Wat zien we als de visie realiteit wordt? De stap, die hier wordt genomen, is het creëren van een concreet beeld van de betekenis van de visie.

Verhalen: Dit concrete beeld moet passen in de verhalen van de diverse mensen die nodig zijn om de visie te realiseren. Mensen komen in beweging waar het publieke en hun persoonlijke verhaal met elkaar worden verbonden. Die verbindingen maken mensen door het vertellen van verhalen. De tweede stap is het creëren van die verhalen.

Na deze twee stappen is de penvoerder aan zet om de derde stap te zetten:

Verwoorden: Deze stap is de meest ambachtelijke: schrijven, schrappen, voorleggen, bijstellen, even wegleggen, herlezen, al te mooie vondsten inruilen voor de kracht van de eenvoud.

Als afzender en adres samen komen

Wanneer is het geslaagd? Het antwoord op die vraag is eenvoudig: als afzender en adres samen komen. Als precies het goede wordt gehoord.

De penvoerder was collegewoordvoerder en speechschrijver bij de gemeente Haarlemmermeer, volgde de cursus prozaschrijven aan de Schrijversvakschool, schreef interviews, diverse artikelen en was redacteur van het Domeinschrift 2012 van Publiek Domein.